Chemia

Dział programowy

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Substancje i ich przemiany

Zalicza chemię do nauk przyrodniczych; stosuje zasady BHP w pracowni; nazywa szkło i sprzęt laboratoryjny; zna sposoby opisu doświadczeń; definiuje pojęcie gęstości, podaje wzór, jednostki; wykonuje proste obliczenia z masą, objętością, gęstością; rozróżnia właściwości fizyczne i chemiczne; definiuje mieszaninę, metody rozdzielania; rozpoznaje i definiuje zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną; definiuje pierwiastek, związek chemiczny, rozpoznaje pierwiastki jako metale i niemetale, podaje symbole chemiczne wybranych pierwiastków chemicznych.

Wyjaśnia, czym zajmuje się chemia; różnicuje obserwacje i wnioski; przelicza jednostki; wyjaśnia różnicę między ciałem fizycznym a substancją; omawia właściwości substancji; zna metody rozdzielania mieszanin, potrafi je dobrać; projektuje doświadczenia ilustrujące reakcje i zjawiska fizyczne; definiuje stopę metali; podaje przykłady zjawisk, symboli chemicznych i odróżnia pierwiastek, związek chemiczny, mieszaninę.

Podaje zastosowania szkła i sprzętu; identyfikuje substancje na podstawie właściwości; planuje rozdzielanie mieszanin; odróżnia właściwości fizyczne składników ułatwiające rozdział; formułuje wnioski z doświadczeń; wskazuje reakcję i zjawisko fizyczne; odróżnia mieszaniny od związków; znajduje podane pierwiastki w układzie okresowym; opisuje doświadczenia i wykonuje je samodzielnie.

Omawia podział chemii na organiczną i nieorganiczną; projektuje (schemat, obserwacje, wnioski) i przeprowadza doświadczenia; potrafi przewidywać wyniki eksperymentów.

Wyszukuje i prezentuje informacje dotyczące korozji i zabezpieczania żelaza przed rdzewieniem; posiada wiedzę wykraczającą poza podstawę programową i rozwiązuje zadania o wysokim stopniu trudności.

Składniki powietrza i rodzaje przemian, jakim ulegają

Opisuje skład i właściwości powietrza, określa, co to są stałe i zmienne składniki powietrza, opisuje właściwości fizyczne i chemiczne: tlenu, tlenku węgla(IV), wodoru, azotu, oraz właściwości fizyczne gazów szlachetnych. Tłumaczy zmianę stanu skupienia na przykładzie wody. Określa znaczenie powietrza, wody, tlenu, tlenku węgla(IV)
Podaje, jak można wykryć tlenek węgla(IV). Opisuje reakcje syntezy, analizy, wymiany. Omawia, na czym polega spalanie. Definiuje substrat i produkt reakcji chemicznej. Wskazuje substraty i produkty reakcji. Określa typy reakcji chemicznych oraz co to są tlenki i ich podział. Wymienia źródła, rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza.
Wskazuje różnicę między reakcjami egzo‑ i endoenergetycznymi.

Projektuje i przeprowadza doświadczenie potwierdzające, że powietrze jest mieszaniną jednorodnych gazów.
Wymienia stałe i zmienne składniki powietrza. Oblicza przybliżoną objętość tlenu i azotu (np. w sali lekcyjnej). Opisuje, jak można otrzymać tlen.
Opisuje właściwości fizyczne i chemiczne gazów szlachetnych i azotu. Podaje przykłady wodorków niemetali.
Wyjaśnia proces fotosyntezy. Wymienia zastosowania azotu, gazów szlachetnych, tlenku węgla(IV), tlenu, wodoru .Podaje sposób otrzymywania tlenku węgla(IV).Definiuje „reakcję charakterystyczną”.
Planuje doświadczenie wykrywające tlenek węgla(IV) w wydychanym powietrzu. Wymienia właściwości wody i wyjaśnia pojęcie higroskopijność. Zapisuje słownie przebieg reakcji chemicznej. Wskazuje w opisie substraty, produkty, pierwiastki, związki.

Określa, które składniki powietrza są stałe, a które zmienne. Wykonuje obliczenia zawartości procentowej substancji w powietrzu .Wykrywa obecność tlenku węgla(IV). Opisuje właściwości tlenku węgla(II). Wyjaśnia rolę fotosyntezy w życiu. Podaje przykłady substancji szkodliwych dla środowiska. Wyjaśnia powstawanie kwaśnych opadów. Określa zagrożenia: efekt cieplarniany, dziura ozonowa, kwaśne opady.
Proponuje sposoby zapobiegania tym zagrożeniom. Zapisuje słownie przebiegi różnych rodzajów reakcji chemicznych. Podaje przykłady różnych typów reakcji. Udowadnia obecność pary wodnej w powietrzu. Omawia sposoby otrzymywania wodoru oraz klasyfikuje reakcje jako egzo‑ lub endoenergetyczne.

Otrzymuje tlenek węgla(IV) w reakcji węglanu wapnia z HCl. Wymienia różne sposoby otrzymywania tlenu, tlenku węgla(IV), wodoru. Projektuje doświadczenia dotyczące powietrza i jego składników.
Uzasadnia, że tlenek węgla(IV) i woda są związkami chemicznymi, np. poprzez reakcję magnezu z CO₂ lub parą wodną. Identyfikuje substancje na podstawie schematów reakcji chemicznych.

Odczytywanie informacji o właściwościach tlenu i wodoru i ich zastosowaniach.
Wyszukiwanie, porządkowanie, porównywanie i prezentowanie informacji o tlenie, zastosowaniach gazów szlachetnych, źródłach, rodzajach i skutkach zanieczyszczeń powietrza oraz sposobach ochrony, przyczynach i skutkach spadku ozonu w stratosferze i metodach przeciwdziałania „dziurze ozonowej”, powstawaniu kwaśnych opadów

Atomy i cząsteczki

Definiuje materię, dyfuzję, budowę ziarnistą; rozróżnia atom i cząsteczkę; zna jednostkę masy atomowej, masę atomową, cząsteczkową; opisuje budowę atomu (jądro, elektrony); wyjaśnia nukleony i elektrony walencyjne; definiuje liczbę atomową, masową, izotopy; interpretuje układ okresowy; rozróżnia metale/niemetale; określa grupę/okres.

Projektuje doświadczenie pokazujące ziarnistą budowę materii; wyjaśnia dyfuzję; interpretuje izotopy wodoru; posługuje się układem okresowym; zapisuje konfiguracje elektronowe; rysuje modele atomów; analizuje właściwości pierwiastków w grupach i okresach.

Wyjaśnia różnice między pierwiastkami a związkami; interpretuje układ okresowy; oblicza maksymalną liczbę elektronów; zapisuje konfiguracje; rysuje modele atomów; analizuje właściwości pierwiastków.

Tłumaczy związek między podobieństwem właściwości pierwiastków a ich budową oraz liczbą elektronów walencyjnych.

Wyszukuje i prezentuje informacje na temat zastosowań izotopów.

Łączenie się atomów. Równania reakcji chemicznych

Wymienia i definiuje typy wiązań (kowalencyjne, jonowe), jon/kation/anion, elektroujemność; posługuje się symbolami pierwiastków; odróżnia wzór sumaryczny od strukturalnego; zapisuje wzory cząsteczek (H₂, Cl₂, N₂, CO₂, H₂O, HCl, NH₃, CH₄); wskazuje jony w atomach (Na, Mg, …) i związkach (NaCl, MgO); definiuje wartościowość; odczytuje maksymalną względem H/O; zapisuje wzory i struktury; definiuje i interpretuje równania reakcji; podaje prawo zachowania masy.

Opisuje rolę elektronów walencyjnych w wiązaniach; interpretuje elektroujemność; określa typ wiązania; podaje przykłady substancji o różnych rodzajach wiązań; korzysta z wartościowości do zapisu wzorów; zapisuje i nazywa związki; rozumie indeksy i współczynniki w równaniach reakcji; potrafi bilansować proste reakcje.

Rozpoznaje typ wiązania; wyjaśnia różnice między wiązaniami; używa elektroujemności; tworzy nazwy i wzory na podstawie ich relacji; zapisuje i odczytuje równania reakcji chemicznych.

Używa elektroujemności do określania rodzaju wiązania; eksperymentalnie uzasadnia prawo zachowania masy; potrafi zapisać i odczytać trudniejsze równania reakcji chemicznych.

Wyszukuje i prezentuje informacje o właściwościach związków kowalencyjnych i jonowych (stan skupienia, rozpuszczalność, temperatury, przewodnictwo).

Woda i roztwory wodne

Charakteryzuje rodzaje wód występujących w przyrodzie, wymienia stany skupienia wody i nazwać przemiany tych stanów, opisuje właściwości wody, zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny cząsteczki wody, definiuje pojęcie dipol , wyjaśnia podział substancji na dobrze, średnio i trudno rozpuszczalne w wodzie oraz podaje przykłady substancji rozpuszczających się i nierozpuszczających się, definiuje pojęcie rozpuszczalność, wymienia czynniki wpływające na rozpuszczalność subst, określa, czym jest krzywa rozpuszczalności i odczytuje z niej wartość rozpuszczalności w danej temperaturze, wymienia czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania substancji stałej w wodzie, definiuje pojęcia: roztwór właściwy, koloid, zawiesina, roztwór nasycony, nienasycony, stężony, rozcieńczony, definiuje krystalizację i sposoby uzyskiwania roztworu nienasyconego z nasyconego i odwrotnie, stężenie procentowe roztworu, podaje odpowiedni wzór oraz wykonuje proste obliczenia z użyciem masy substancji, rozpuszczalnika i roztworu .

Opisuje budowę cząsteczki wody, tłumaczy, czym jest cząsteczka polarna, wymienia właściwości wody zmieniające się wskutek zanieczyszczeń, planuje doświadczenie pokazujące, że woda z sieci wodociągowej i naturalna to mieszaniny, proponuje sposoby racjonalnego gospodarowania wodą, tłumaczy, na czym polegają procesy mieszania i rozpuszczania, określa, dla jakich substancji woda jest dobrym rozpuszczalnikiem i charakteryzuje substancje ze względu na ich rozpuszczalność, planuje doświadczenia pokazujące wpływ różnych czynników na szybkość rozpuszczania ciał stałych w wodzie, porównuje rozpuszczalność różnych substancji w tej samej temperaturze, oblicza ilość substancji rozpuszczanej w określonej objętości wody w danej temperaturze, podaje przykłady substancji tworzących roztwory właściwe i tych tworzących koloidy lub zawiesiny, wskazuje różnice między roztworem właściwym, zawiesiną, roztworem nasyconym i nienasyconym, przekształca wzór na stężenie procentowe, by obliczyć masę substancji rozpuszczonej lub masę roztworu, wykonuje obliczenia masy substancji i masy roztworu, znając stężenie procentowe, wyjaśnia, jak sporządzić roztwór o danym stężeniu procentowym.

Wyjaśnia powstawanie kowalencyjnego wiązania spolaryzowanego w cząsteczce wody, tłumaczy budowę polarną cząsteczki wody i określa właściwości wynikające z tej budowy, ilustruje modelowo proces rozpuszczania substancji o budowie polarnej (np. HCl),podaje rozmiary cząstek w roztworze właściwym, koloidzie i zawiesinie, wykazuje wpływ czynników na szybkość rozpuszczania substancji stałej w wodzie przez doświadczenie, posługuje się wykresem rozpuszczalności oraz wykonuje obliczenia z jego użyciem, oblicza masę wody, znając masę roztworu i stężenie procentowe, wykorzystuje pojęcie gęstości do obliczeń, oblicza stężenie procentowe roztworu nasyconego (z wykresu rozpuszczalności), planuje czynności prowadzące do sporządzenia roztworu o określonym stężeniu procentowym i faktycznie go przygotowuje.

Proponuje doświadczenie potwierdzające, że woda jest związkiem złożonym z atomów wodoru i tlenu, określa wpływ ciśnienia atmosferycznego na temperaturę wrzenia wody, porównuje rozpuszczalność związków kowalencyjnych i jonowych w wodzie, doświadczalnie rozpoznaje, czy roztwór jest nasycony czy nienasycony,

rozwiązuje zadania rachunkowe związane ze stężeniem procentowym wykorzystując gęstość, oblicza rozpuszczalność substancji w danej temperaturze na podstawie stężenia procentowego roztworu nasyconego w tej temperaturze

Opanuje wszystkie treści z podstawy programowej oraz samodzielnie rozwiązuje zadania o wysokim stopniu trudności.

Tlenki i wodorotlenki

Definiuje: katalizator, tlenek, dzieli tlenki na metali i niemetali, zapisuje reakcje otrzymywania tlenków,
zna zasady BHP przy pracy z zasadami,
definiuje: wodorotlenek, zasada, potrafi sprawdzić rozpuszczalność wodorotlenku w tabeli,
opisuje budowę wodorotlenków, zna wartościowość grupy –OH, rozpoznaje wzory wodorotlenków i zapisuje wzory: NaOH, KOH, Ca(OH)\₂, Al(OH)\₃, Cu(OH)\₂ definiuje: elektrolit, nieelektrolit, dysocjacja jonowa, wskaźnik, wymienia rodzaje odczynów i barwy wskaźników, opisuje dysocjację jonową zasad,
rozróżnia: zasadę i inne substancje.

Podaje sposoby otrzymywania tlenków oraz ich wzory i nazwy, opisuje właściwości i zastosowania wybranych tlenków, podaje wzory i nazwy wodorotlenków,
wyjaśnia, skąd pochodzi wspólna natura zasad, zna metody otrzymywania wodorotlenków (np. NaOH, Ca(OH)\₂), zna pojęcia: woda wapienna, wapno palone/gaszone, odczytuje proste dysocjacje jonowe zasad, definiuje odczyn zasadowy i bada go eksperymentalnie, potrafi zapisywać obserwacje z doświadczeń.

Wyjaśnia pojęcia: wodorotlenek i zasada,
podaje przykłady wodorotlenków i zasad,
uzasadnia ostrożność przy pracy z zasadami, wskazuje tlenki metali, z których można otrzymać zasady,
zapisuje równania reakcji otrzymywania konkretnego wodorotlenku, planuje doświadczenia otrzymywania wodorotlenków (Sodu, Wapnia, Potasu),
proponuje sposób otrzymywania trudno rozpuszczalnych wodorotlenków,
zapisuje i odczytuje równania dysocjacji jonowej, określa odczyn zasadowy i uzasadnia swoje obserwacje, opisuje eksperymenty (schemat, obserwacje, wnioski).

Planuje doświadczenia prowadzące do otrzymania różnych wodorotlenków, w tym praktycznie nierozpuszczalnych,
zapisuje równania reakcji różnych wodorotlenków,
potrafi zidentyfikować wodorotlenki na podstawie informacji,
odczytuje schematy reakcji chemicznych.

Wyszukuje, porządkuje i prezentuje informacje o właściwościach i zastosowaniach wodorotlenków sodu, potasu i wapnia.
Potrafi zebrać i przedstawić informacje o właściwościach fizycznych i zastosowaniach wybranych tlenków.

Dział

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Kwasy

Wymienia zasady bhp dotyczące obchodzenia się z kwasami, zalicza kwasy do elektrolitów, definiuje pojęcie kwasy, opisuje budowę kwasów i różnice w budowie kwasów beztlenowych i kwasów tlenowych, zapisuje wzory sumaryczne kwasów: HCl, H₂S, H₂SO₄, H₂SO₃, HNO₃, H₂CO₃, H₃PO_4, podaje nazwy poznanych kwasów, wyjaśnia, jak można otrzymać, opisuje właściwości kwasów, stosuje zasadę rozcieńczania kwasów, opisuje podstawowe zastosowania kwasów, wyjaśnia, na czym polega dysocjacja jonowa kwasów,

zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów (proste przykłady), wymienia rodzaje odczynu roztworu,

wymienia poznane wskaźniki,

określa zakres pH i barwy wskaźników dla 

poszczególnych odczynów,

rozróżnia doświadczalnie odczyny roztworów za pomocą wskaźników.

Wymienia metody otrzymywania kwasów tlenowych i kwasów beztlenowych, zapisuje równania reakcji otrzymywania poznanych kwasów, wyjaśnia pojęcie tlenek kwasowy, opisuje właściwości poznanych kwasów, opisuje zastosowania kwasów, wyjaśnia pojęcie dysocjacja jonowa, zapisuje wybrane równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, nazywa kation H⁺ i aniony reszt kwasowych, określa odczyn roztworu, wymienia wspólne właściwości kwasów, zapisuje obserwacje z przeprowadzanych doświadczeń, posługuje się skalą pH, wyjaśnia, jak powstają kwaśne opady i

podaje ich skutki , oblicza masy oraz zawartość procentową pierwiastków chemicznych w cząsteczkach kwasów

Zapisuje równania reakcji otrzymywania wskazanego kwasu, projektuje doświadczenia, w wyniku których można otrzymać omawiane na lekcjach kwasy, wyjaśnia zasadę bezpiecznego rozcieńczania stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI), planuje doświadczalne wykrycie białka w próbce żywności,

opisuje reakcję ksantoproteinową,

zapisuje i odczytuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zapisuje i odczytuje równania reakcji dysocjacji jonowej w formie stopniowej dla H₂S, H₂CO_3,

określa kwasowy odczyn roztworu na podstawie znajomości jonów obecnych w badanym roztworze, opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach,

podaje przyczyny odczynu roztworów: kwasowego, zasadowego, obojętnego.

Zapisuje wzór strukturalny kwasu nieorganicznego o podanym wzorze sumarycznym, nazywa dowolny kwas tlenowy (określenie wartościowości pierwiastków chemicznych, uwzględnienie ich w nazwie), projektuje i przeprowadza doświadczenia, w których wyniku można otrzymać kwasy, identyfikuje kwasy na podstawie podanych informacji,

odczytuje równania reakcji chemicznych,

rozwiązuje zadania obliczeniowe o wyższym stopniu trudności, proponuje sposoby ograniczenia powstawania kwaśnych opadów,

wyjaśnia pojęcie skala pH.

Wymienia przykłady innych wskaźników i określa ich zachowanie w roztworach o różnych odczynach, opisuje wpływ pH na glebę i uprawy, wyjaśnia przyczyny stosowania poszczególnych nawozów, omawia przemysłową metodę otrzymywania kwasu azotowego(V), definiuje pojęcie stopień dysocjacji,

dzieli elektrolity ze względu na stopień dysocjacji.

Dział

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Sole

Opisuje budowę soli, tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli (np. chlorków, siarczków), tworzy nazwy soli na podstawie wzorów sumarycznych, tworzy i zapisuje wzory sumaryczne soli na podstawie ich nazw,

definiuje pojęcie dysocjacja jonowa (elektrolityczna) soli, ustala rozpuszczalność soli w wodzie na podstawie tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie,

zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) soli rozpuszczalnych w wodzie (proste przykłady), opisuje sposób otrzymywania soli trzema podstawowymi, zapisuje cząsteczkowo równania reakcji otrzymywania soli,

definiuje pojęcia reakcja zobojętniania i reakcja strąceniowa.

Wymienia cztery najważniejsze sposoby otrzymywania soli, podaje nazwy i wzory soli, zapisuje równania reakcji zobojętniania w formach: cząsteczkowej, jonowej oraz jonowej skróconej,

podaje nazwy jonów powstałych w wyniku dysocjacji jonowej soli,

odczytuje równania reakcji otrzymywania soli, korzysta z tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie, zapisuje równania reakcji otrzymywania soli (reakcja strąceniowa) w formach cząsteczkowej i jonowej, zapisuje i odczytuje wybrane równania reakcji dysocjacji jonowej soli, dzieli metale ze względu na ich aktywność chemiczną,

opisuje sposoby zachowania się metali w reakcji z kwasami.

Tworzy i zapisuje nazwy i wzory soli: chlorków, siarczków, azotanów(V), siarczanów(IV), siarczanów(VI), węglanów, fosforanów(V), zapisuje i odczytuje równania dysocjacji jonowej soli, wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania i reakcji strąceniowej, zapisuje równania reakcji otrzymywania soli, projektuje i przeprowadza reakcję zobojętniania , posługuje się tabelą rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie, projektuje doświadczenia pozwalające otrzymać substancje trudno rozpuszczalne i praktycznie nierozpuszczalnew reakcjach strąceniowych, zapisuje odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej i jonowej, podaje przykłady soli występujących w przyrodzie.

Wymienia metody otrzymywania soli,

przewiduje, czy zajdzie dana reakcja chemiczna, zapisuje i odczytuje równania reakcji otrzymywania dowolnej soli,

wyjaśnia, jakie zmiany zaszły w odczynie roztworów poddanych reakcji zobojętniania,

proponuje reakcję tworzenia soli trudno rozpuszczalnej i praktycznie nierozpuszczalnej,

przewiduje wynik reakcji strąceniowej,

identyfikuje sole na podstawie podanych informacji, podaje zastosowania reakcji strąceniowych.

Wyjaśnia pojęcie hydrat, wymienia przykłady hydratów, ich występowania i zastosowania, wyjaśnia pojęcie hydroliza, zapisuje równania reakcji hydrolizy i wyjaśnia jej przebieg, wyjaśnia pojęcia: sól podwójna, sól potrójna, wodorosole i hydroksosole; podaje przykłady tych soli.

Dział

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Związki węgla z wodorem

Wymienia naturalne źródła węglowodorów, nazwy produktów destylacji ropy naftowej i podaje przykłady ich zastosowania, definiuje pojęcia: węglowodory, szereg homologiczny węglowodory nasycone, węglowodory nienasycone, alkany, alkeny, alkiny, zalicza alkany do węglowodorów nasyconych, a alkeny i alkiny do nienasyconych, zapisuje wzory sumaryczne: alkanów, alkenów i alkinów o podanej liczbie atomów węgla, rysuje wzory strukturalne i półstrukturalne: alkanów, alkenów i alkinów o łańcuchach prostych, podaje nazwy systematyczne alkanów, podaje wzory ogólne: alkanów, alkenów i alkinów, zasady tworzenia nazw alkenów i alkinów,

wyjaśnia, na czym polegają spalanie całkowite i spalanie niecałkowite, zapisuje równania reakcji spalania całkowitego i spalania niecałkowitego metanu, etanu, podaje wzory sumaryczne i strukturalne etenu i etynu, opisuje najważniejsze właściwości etenu i etynu, definiuje pojęcia: polimeryzacja, monomer i polimer.

Wyjaśnia pojęcie szereg homologiczny, tworzy nazwy alkenów i alkinów na podstawie nazw odpowiednich alkanów,

zapisuje wzory: sumaryczne, strukturalne i półstrukturalne; podaje nazwy: alkanów, alkenów i alkinów, buduje model cząsteczki metanu, etenu, etynu, wyjaśnia różnicę między spalaniem całkowitym a spalaniem niecałkowitym, opisuje właściwości fizyczne i chemiczne (spalanie) alkanów (metanu, etanu) oraz etenu i etynu, zapisuje i odczytuje równania reakcji spalania metanu, etanu, przy dużym i małym dostępie tlenu, pisze równania reakcji spalania etenu i etynu, porównuje budowę etenu i etynu, wyjaśnia, na czym polegają reakcje przyłączania i polimeryzacji,

opisuje właściwości i niektóre zastosowania polietylenu, wyjaśnia, jak można doświadczalnie odróżnić węglowodory nasycone od węglowodorów nienasyconych, np. metan od etenu czy etynu.

Tworzy wzory ogólne alkanów, alkenów, alkinów, proponuje sposób doświadczalnego wykrycia produktów spalania węglowodorów, zapisuje równania reakcji spalania alkanów przy dużym i małym dostępie tlenu, zapisuje równania reakcji spalania alkenów i alkinów i reakcji otrzymywania etynu, odczytuje podane równania reakcji chemicznej, zapisuje równania reakcji etenu i etynu z bromem, polimeryzacji etenu , wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a właściwościami, co jest przyczyną większej reaktywności węglowodorów nienasyconych w porównaniu z węglowodorami nasyconymi, opisuje właściwości i zastosowania polietylenu, projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie węglowodorów nasyconych od węglowodorów nienasyconych, zapisuje równanie reakcji polimeryzacji etenu.

Analizuje właściwości węglowodorów, porównuje właściwości węglowodorów nasyconych i węglowodorów nienasyconych,

wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a właściwościami fizycznymi alkanów,

opisuje wpływ wiązania wielokrotnego w cząsteczce węglowodoru na jego reaktywność,

zapisuje równania reakcji przyłączania (np. bromowodoru, wodoru, chloru) do węglowodorów zawierających wiązanie wielokrotne,

projektuje doświadczenia chemiczne dotyczące węglowodorów i przeprowadza doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie węglowodorów nasyconych od nienasyconych.

Opisuje przebieg suchej destylacji węgla kamiennego, wyjaśnia pojęcia: izomeria, izomery, węglowodory aromatyczne, podaje przykłady tworzyw sztucznych, tworzyw syntetycznych, podaje właściwości zastosowania wybranych tworzyw sztucznych, wymienia przykładowe oznaczenia opakowań wykonanych z tworzyw sztucznych.

Dział programowy

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Pochodne

węglowodorów

Dowodzi, że alkohole, kwasy karboksylowe, estry i aminokwasy są pochodnymi węglowodorów, opisuje budowę pochodnych węglowodorów, wymienia pierwiastki chemiczne wchodzące w skład pochodnych węglowodorów, wyjaśnia, co to jest grupa funkcyjna, zaznacza grupy funkcyjne w alkoholach, kwasach karboksylowych, estrach, aminokwasach; podaje ich nazwy, zapisuje wzory ogólne alkoholi, kwasów karboksylowych i estrów,

zapisuje wzory sumaryczne i rysuje wzory półstrukturalne , strukturalne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do trzech atomów węgla w cząsteczce,

wyjaśnia, co to są nazwy zwyczajowe i nazwy systematyczne, tworzy nazwy systematyczne alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych zawierających do trzech atomów węgla w cząsteczce,

rysuje wzory półstrukturalne, strukturalne kwasów monokarboksylowych o łańcuchach prostych zawierających do dwóch atomów węgla w cząsteczce; podaje ich nazwy systematyczne i zwyczajowe,

opisuje najważniejsze właściwości metanolu, etanolu i glicerolu oraz kwasów etanowego i metanowego, bada właściwości fizyczne glicerolu, zapisuje równanie reakcji spalania metanolu,

opisuje podstawowe zastosowania etanolu i kwasu etanowego, dzieli kwasy karboksylowe na nasycone i nienasycone, wymienia najważniejsze kwasy tłuszczowe, opisuje najważniejsze właściwości długołańcuchowych kwasów karboksylowych, definiuje pojęcie mydła,

wymienia związki chemiczne, które są substratami reakcji estryfikacji, definiuje pojęcie estry.

Zapisuje nazwy i wzory omawianych grup funkcyjnych, wyjaśnia, co to są alkohole polihydroksylowe, zapisuje wzory i podaje nazwy alkoholi monohydroksylowych o łańcuchach prostych, uzasadnia stwierdzenie, że alkohole i kwasy karboksylowe tworzą szeregi homologiczne, podaje odczyn roztworu alkoholu, opisuje fermentację alkoholową, zapisuje równania reakcji spalania etanolu, podaje przykłady kwasów organicznych występujących w przyrodzie i wymienia ich zastosowania, tworzy nazwy prostych kwasów karboksylowych i zapisuje ich wzory sumaryczne i strukturalne, podaje właściwości kwasów metanowego i etanowego,

bada wybrane właściwości fizyczne kwasu etanowego,

opisuje dysocjację jonową kwasów karboksylowych,

bada odczyn wodnego roztworu kwasu etanowego, zapisuje równania reakcji spalania i reakcji dysocjacji jonowej kwasów metanowego i etanowego, zapisuje równania reakcji kwasów metanowego i etanowego z metalami, tlenkami metali i wodorotlenkami, monokarboksylowych,

zapisuje wzory sumaryczne kwasów: palmitynowego, stearynowego i oleinowego,

wyjaśnia, jak można doświadczalnie udowodnić, że dany kwas karboksylowy jest kwasem nienasyconym, podaje przykłady estrów,

wyjaśnia, na czym polega reakcja estryfikacji, tworzy nazwy estrów pochodzących od podanych nazw kwasów i alkoholi, opisuje sposób otrzymywania wskazanego estru, zapisuje równania reakcji otrzymywania estru,

wymienia właściwości fizyczne octanu etylu,

opisuje negatywne skutki działania etanolu na organizm.

Wyjaśnia, dlaczego alkohol etylowy ma odczyn obojętny, wyjaśnia, w jaki sposób tworzy się nazwę systematyczną glicerolu, zapisuje równania reakcji spalania alkoholi, podaje nazwy zwyczajowe i systematyczne alkoholi i kwasów karboksylowych,

wyjaśnia, dlaczego niektóre wyższe kwasy karboksylowe nazywa się kwasami tłuszczowymi,

porównuje właściwości kwasów organicznych i nieorganicznych, bada i opisuje wybrane właściwości fizyczne i chemiczne kwasu etanowego, porównuje właściwości kwasów karboksylowych, opisuje proces fermentacji octowej, dzieli kwasy karboksylowe, zapisuje równania reakcji chemicznych kwasów karboksylowych, podaje nazwy soli kwasów organicznych, określa miejsce występowania wiązania podwójnego w cząsteczce kwasu oleinowego, podaje nazwy i rysuje wzory półstrukturalne kwasów monokarboksylowych nasyconych nienasyconego, projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające odróżnienie kwasów, zapisuje równania reakcji chemicznych prostych kwasów karboksylowych z alkoholami monohydroksylowymi,

zapisuje równania reakcji otrzymywania estrów, tworzy wzory estrów na podstawie nazw kwasów i alkoholi oraz nazwy systematyczne i zwyczajowe estrów na podstawie nazw odpowiednich kwasów karboksylowych i alkoholi, zapisuje wzór poznanego aminokwasu,

opisuje budowę oraz wybrane właściwości fizyczne i chemiczne aminokwasów , opisuje właściwości omawianych związków chemicznych.

Proponuje doświadczenie chemiczne do podanego tematu z działu Pochodne węglowodorów,

opisuje doświadczenia chemiczne, zapisuje wzory podanych alkoholi i kwasów karboksylowych,

zapisuje równania reakcji chemicznych alkoholi, kwasów karboksylowych o wyższym stopniu trudności, wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a stanem skupienia i reaktywnością alkoholi oraz kwasów karboksylowych,

zapisuje równania reakcji otrzymywania estru o podanej nazwie lub podanym wzorze, planuje i przeprowadza doświadczenie pozwalające otrzymać ester o podanej nazwie, opisuje właściwości estrów w aspekcie ich zastosowań, przewiduje produkty reakcji chemicznej,

identyfikuje poznane substancje, omawia szczegółowo przebieg reakcji estryfikacji,

omawia różnicę między reakcją estryfikacji a reakcją zobojętniania, zapisuje równania reakcji chemicznych w formach: cząsteczkowej, jonowej i skróconej jonowej, zapisuje równanie kondensacji dwóch cząsteczek glicyny, opisuje mechanizm powstawania wiązania peptydowego, rozwiązuje zadania z pochodnych węglowodorów.

Opisuje właściwości i

zastosowania wybranych alkoholi,

opisuje właściwości i zastosowania wybranych kwasów karboksylowych,

zapisuje równania reakcji chemicznych zachodzących w twardej wodzie po dodaniu mydła sodowego, wyjaśnia pojęcie hydroksykwasy,

wyjaśnia, czym są aminy; omawia ich przykłady; podaje ich wzory; opisuje właściwości, występowanie i zastosowania,

wymienia zastosowania aminokwasów,

wyjaśnia, co to jest hydroliza estru,

zapisuje równania reakcji hydrolizy estru o podanej nazwie lub podanym wzorze.

Dział

DOPUSZCZAJACY

DOSTATECZNY

DOBRY

BARDZO DOBRY

CELUJACY

Substancje chemiczne o znaczeniu biologicznym

Wymienia główne pierwiastki chemiczne wchodzące w skład organizm wymienia podstawowe składniki żywności i miejsca ich występowania,

wymienia pierwiastki chemiczne, których atomy wchodzą w skład cząsteczek: tłuszczów, cukrów i białek,

dzieli tłuszcze ze względu na: pochodzenie i stan skupienia, wymienia rodzaje białek, dzieli cukry na cukry proste i cukry złożone, definiuje białka jako związki chemiczne powstające z aminokwasów, wymienia przykłady: tłuszczów, sacharydów i białek, wyjaśnia, co to są węglowodany, podaje wzory sumaryczne: glukozy i fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy, wymienia zastosowania poznanych cukrów, definiuje pojęcia: denaturacja, koagulacja, żel, zol.

Wyjaśnia rolę składników odżywczych w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

opisuje budowę cząsteczki tłuszczu jako estru glicerolu i kwasów tłuszczowych,

opisuje wybrane właściwości fizyczne tłuszczów, opisuje wpływ oleju roślinnego na wodę bromową, wyjaśnia, jak można doświadczalnie odróżnić tłuszcze nienasycone od tłuszczów nasyconych, opisuje właściwości białek, wymienia czynniki powodujące koagulację białek, opisuje właściwości fizyczne: glukozy, fruktozy, sacharozy, skrobi i celulozy, bada właściwości fizyczne wybranych związków chemicznych.

Podaje wzór ogólny tłuszczów, omawia różnice w budowie tłuszczów stałych i tłuszczów ciekłych, wyjaśnia, dlaczego olej roślinny odbarwia wodę bromową, definiuje białka jako związki chemiczne powstające w wyniku kondensacji aminokwasów, definiuje pojęcia: peptydy, peptyzacja, wysalanie białek, opisuje różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek, wyjaśnia, co to znaczy, że sacharoza jest disacharydem, wymienia różnice we właściwościach fizycznych skrobi i celulozy, zapisuje równania reakcji sacharydów z wodą.

Podaje wzór tristearynianu glicerolu, projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne umożliwiające wykrycie białka, wyjaśnia, na czym polega wysalanie białek, wyjaśnia, dlaczego skrobia i celuloza są polisacharydami, wyjaśnia, co to są dekstryny, omawia przebieg reakcji chemicznej skrobi z wodą.

Bada skład pierwiastkowy białek

udowadnia doświadczalnie, że glukoza ma właściwości redukujące, przeprowadza próbę Trommera i próbę Tollensa, wyjaśnia, na czym polega próba akroleinowa , projektuje doświadczenie umożliwiające odróżnienie tłuszczu od substancji tłustej (próba akroleinowa)

opisuje proces utwardzania tłuszczów,

opisuje hydrolizę tłuszczów, zapisuje równanie dla podanego tłuszczu,wyjaśnia, na czym polega efekt Tyndalla.